Uzun bir yolculuğun ortasında, özellikle şehir trafiğinde saatlerce aynı pozisyonda kalındığında ayaklarda hissedilen uyuşma, karıncalanma ya da hafif güçsüzlük hissi pek çok sürücünün tanıdık bir şikayeti. Bu his çoğu zaman birkaç adım attıktan sonra kendiliğinden geçer ve endişelenecek bir durum oluşturmaz. Ama bazen aynı şikayet tekrarlayan, uzun süren ya da bel ağrısıyla birlikte ortaya çıkan bir hal alıyorsa, arkasında değerlendirilmesi gereken bir neden olabilir.
Uzun süre aynı pozisyonda kalmanın etkisi
Araç kullanırken vücut, özellikle bel ve kalça bölgesi, uzun süre neredeyse hiç hareket etmeden aynı açıda sabit kalır. Bu sabit duruş bacaklara giden kan akışını yavaşlatabilir ve ayak bileği ile diz çevresindeki sinirler üzerinde hafif bir baskı oluşturabilir. Özellikle bacak bacak üstüne atmak ve uzun süre hareketsiz kalmak, periferik sinirler üzerindeki basıncı artıran alışkanlıklar arasında sayılıyor. Kısa molalarla ayakları hareket ettirmek, bu tür geçici uyuşmaların çoğunda yeterli oluyor.
Sinir sıkışması ve bel kaynaklı uyuşma
Uyuşma her zaman ayağın kendisinden kaynaklanmıyor; çoğu zaman kaynağı bel bölgesinde. Bel omurgasındaki bir disk kayması sinir köküne baskı yaptığında, bu baskı kalçadan başlayıp bacağın arkasından ayağa kadar yayılan bir uyuşma ve karıncalanmaya yol açabilir; bu tabloya günlük dilde siyatik deniyor. Oturma pozisyonu bel omurgasına dik durmaya göre daha fazla yük bindirdiği için, bel fıtığı olan sürücülerde uzun araç kullanımı sonrası şikayetlerin belirginleşmesi sık karşılaşılan bir durum. Bel kanalında daralma olan hastalarda da benzer bir tablo görülebiliyor; bu durum dar kanal hastalığı olarak adlandırılıyor ve genellikle uzun süre oturma ya da yürümeyle şikayetlerin artmasıyla kendini belli ediyor.
Sürüş pozisyonunun ve pedal kullanımının payı
Koltuk yüksekliği, dizin açısı ve pedala basarken ayak bileğinin aldığı pozisyon da uyuşmada rol oynayabiliyor. Diz çok bükülü kalacak şekilde ayarlanmış bir koltukta, dizin dış yanından geçen sinir üzerinde baskı oluşabiliyor; bu da ayağın üst kısmında ya da baldırın dış tarafında uyuşma hissi yaratabiliyor. Uzun yol öncesi koltuk ve direksiyon ayarını gözden geçirmek, molalarda birkaç adım yürümek ve ayak bileğini birkaç kez döndürmek bu tür şikayetleri azaltan basit önlemler arasında.
Ne zaman ciddiye alınmalı
Uyuşma birkaç dakika içinde geçiyor ve nadiren tekrarlıyorsa genellikle acil bir durum oluşturmuyor. Ancak şikayet sık tekrarlıyorsa, bel ağrısıyla birlikte seyrediyorsa ya da ayağı yukarı kaldırmakta zorlanma gibi belirgin bir güç kaybı eşlik ediyorsa, bu belirtilerin bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekiyor. Ani gelişen ve vücudun tek tarafını (kol ve bacağı birlikte) etkileyen uyuşma, konuşma bozukluğu ya da yüzde asimetri gibi belirtilerle birlikteyse, bu farklı bir aciliyet taşır ve vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalı.
Fizik tedavinin bu tabloda yeri
Şikayet bel kaynaklıysa, çözüm çoğunlukla ayakta değil, sorunun kaynağında aranıyor. Fizik tedavi sürecinde önce şikayetin nereden kaynaklandığı değerlendiriliyor; postür, bel-kalça kas dengesi ve sinir üzerindeki baskının nedeni buna göre belirleniyor. Bel fıtığına bağlı siyatik tablolarında ameliyatsız tedavi yaklaşımları çoğu hastada semptomların gerilemesine katkı sağlıyor; egzersiz programları ve postür düzenlemesi bu sürecin parçası oluyor. Şikayetler uzun süredir devam ediyorsa ya da günlük hayatı ve araç kullanımını etkileyecek düzeye ulaştıysa, kendi kendine geçmesini beklemek yerine bir fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanına görünmek doğru bilgiye ulaşmanın en kısa yolu.
Kaynaklar
Bu yazı NCBI/StatPearls ve PubMed üzerindeki bilimsel derlemeler esas alınarak hazırlanmıştır:
StatPearls (NCBI Bookshelf) — Common Peroneal Nerve Injury
PubMed — The anatomical basis of sciatica secondary to herniated lumbar disc: a review
