Sabah yataktan kalkarken belinizde bir tutukluk, uzun süre bilgisayar başında oturduktan sonra boynunuzda bir sertlik hissettiniz mi hiç? Çoğumuz bu tür şikayetleri "yorgunluk" ya da "yanlış yattım" diye geçiştiririz. Oysa bel, sırt ve boyunda tekrarlayan ağrılar bazen kas yorgunluğundan değil, omurganın kendisindeki yapısal bir değişiklikten kaynaklanır. Bu yazıda omurga hastalığının ne olduğunu, hangi şikayetlerle kendini gösterdiğini ve hangi hekimin bu süreçte yol gösterdiğini sade bir dille anlatıyoruz.
Omurga Hastalığı Nedir?
Omurga, boyundan kuyruk sokumuna kadar uzanan, birbirine eklemlerle bağlı 33 omurdan oluşan bir yapıdır. Bu yapı hem vücudu ayakta tutar hem de omurilik ve sinir köklerini koruyan bir zırh görevi görür. Omurlar arasında bulunan disk dediğimiz yumuşak dokular ise hareket sırasında darbeleri emen bir tür yastık işlevi taşır.
Omurga hastalığı denildiğinde, bu yapının herhangi bir parçasında -omur, disk, eklem, bağ ya da çevresindeki sinir dokusunda- meydana gelen ve ağrı, hareket kısıtlılığı veya sinirsel belirtilere yol açan her türlü bozukluk kastedilir. Bu bozukluk zamanla aşınmaya bağlı gelişebileceği gibi, doğuştan gelen bir eğrilikten, ani bir travmadan veya iltihabi bir süreçten de kaynaklanabilir.
Omurga Hastalıklarının Türleri Nelerdir?
Omurga hastalıklarını ortaya çıkış nedenine göre birkaç ana başlıkta toplamak mümkündür:
Disk Kaynaklı Sorunlar
Omurlar arasındaki disklerin yerinden kayması ya da yırtılması sonucu ortaya çıkar. En sık karşılaşılanları bel fıtığı ve boyun fıtığıdır. Fıtıklaşan disk dokusu sinir köküne baskı yaptığında bacağa veya kola yayılan ağrı ve uyuşma görülebilir.
Dejeneratif (Yıpranmaya Bağlı) Hastalıklar
Yaşla birlikte eklem kıkırdağının aşınması sonucu gelişir. Boyun kireçlenmesi ve bel kireçlenmesi bu grubun en yaygın örnekleridir; hareketle artan ağrı ve sertlik ile kendini gösterir.
Duruş ve Dizilim Bozuklukları
Skolyoz (yana eğrilik), kifoz (öne kamburluk) ve aşırı lordoz gibi omurganın normal eğrilerinden sapması durumlarıdır. Genellikle çocukluk-ergenlik döneminde fark edilir, ancak yetişkinlikte de duruş bozukluğuna bağlı olarak gelişebilir.
Omurga Kayması ve Kanal Daralması
Bir omurun altındaki veya üstündeki omura göre yer değiştirmesine bel kayması (spondilolistezis) denir. Omurilik kanalının daralarak sinirlere baskı yapması ise dar kanal hastalığı olarak adlandırılır ve genellikle ileri yaşlarda, yürürken artan bacak ağrısıyla fark edilir.
İltihabi Romatizmal Hastalıklar
Bağışıklık sisteminin omurga eklemlerine yönelmesiyle ortaya çıkan ankilozan spondilit gibi hastalıklar bu gruba girer. Sabah saatlerinde belirginleşen, hareketle azalan bel ağrısı tipik özelliğidir.
Diğer Nedenler
Omurga çevresindeki kaslarda gelişen gerginlik ve tetik noktalarına bağlı sırt ve kulunç ağrıları, sakroiliak eklem kaynaklı bel-kalça ağrısı, travmaya bağlı omur kırıkları ile enfeksiyon kaynaklı diskit gibi tablolar da omurga hastalıkları arasında sayılabilir.
Omurga Hastalıklarının Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler, sorunun omurganın hangi bölgesinde olduğuna ve sinire baskı yapıp yapmadığına göre değişir. Yine de sık görülen bazı ortak bulgulardan söz edilebilir:
-
Bel, sırt veya boyunda hareketle artan ya da uzun süre aynı pozisyonda kalınca beliren ağrı
-
Bacağa veya kola yayılan, bazen uyuşma ve karıncalanma eşlik eden ağrı
-
Kas gücünde azalma, tutma veya yürüme güçlüğü
-
Sabahları belirgin olan ve hareketle çözülen tutukluk
-
Boyun kaynaklı olup migrenle karıştırılabilen baş ağrıları
-
Duruşta bozulma, omuzlarda veya kalçalarda seviye farkı
Nadir görülse de, bacaklarda ani güç kaybı, idrar veya dışkı kontrolünde bozulma gibi belirtiler acil değerlendirme gerektirir; bu tabloda vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Omurgaya Hangi Bölüm Bakar?
Omurga sağlığı, tek bir uzmanlık alanının değil, birkaç branşın birlikte çalıştığı bir alandır. Şikayetin niteliğine göre başvurulacak bölüm değişebilir:
Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon (FTR): Bel ve boyun fıtığı, kireçlenme, duruş bozuklukları ve kas-iskelet kaynaklı ağrıların büyük bölümü, ameliyat gerektirmeden egzersiz programları, manuel terapi ve gerektiğinde enjeksiyon tedavileriyle bu alanda yönetilir. Hastaların çoğunluğu için ilk ve çoğu zaman yeterli olan basamak burasıdır.
Ortopedi ve Travmatoloji ile Beyin ve Sinir Cerrahisi: İleri derecede sinir sıkışması, ciddi omurga kayması, kırık veya konservatif tedaviye yanıt vermeyen vakalarda cerrahi değerlendirme için başvurulan bölümlerdir.
Romatoloji: Ankilozan spondilit gibi iltihabi kökenli omurga hastalıklarının tanı ve takibinde rol alır.
Pratikte izlenmesi gereken yol şudur: bel, sırt veya boyun ağrısı fark ettiğinizde önce bir fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanına muayene olmak, sorunun kaynağını netleştirmek ve gerekirse ileri tetkik ya da diğer branşlara yönlendirme almak açısından mantıklı bir başlangıç noktasıdır. Konservatif tedavi seçenekleri hakkında ameliyatsız bel fıtığı tedavisi ve ameliyatsız boyun fıtığı tedavisi yazılarımızdan daha ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
İki haftadan uzun süren, günlük yaşamı etkileyen ya da kola/bacağa yayılan bir ağrı varsa, kendi kendine geçmesini beklemek yerine muayene olmak daha doğru bir yaklaşımdır. Erken dönemde konulan doğru tanı, çoğu zaman sorunun ilerlemeden, ameliyat gibi daha köklü müdahalelere gerek kalmadan kontrol altına alınmasını sağlar.
Şikayetlerinizle ilgili bir değerlendirme için randevu bilgilerimize göz atabilir, omurga ve kas-iskelet sistemi hastalıkları hakkında diğer yazılarımızı sağlık rehberimizden takip edebilirsiniz.
Bu yazı yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır, tıbbi tanı veya tedavi yerine geçmez. Şikayetleriniz için mutlaka bir hekime başvurunuz.
